Kwalifikacja umowy o roboty budowlane
Kwalifikacja umowy
Problem co do kwalifikacji umowy o roboty budowalne należał do spornych w doktrynie.
Umowa o roboty budowlane została wykreowana z umowy o dzieło a także stała się nowym typem umowy nazwanej[1]. Przedmiotowy spór dotyczył, czy jest to odrębny rodzaj umowy, czy może szczególna postać, podtyp umowy o dzieło. Stwierdzić należy, iż właściwe jest stanowisko, określające, iż jest to odrębny rodzaj umowy[2]. Pomimo trudności w rozróżnieniu umowy o dzieło i umowy o roboty budowlane, przyjąć należy, że jest to umowa samodzielna[3]. Stanowisko to dominuje w orzecznictwie Sądu Najwyższego, natomiast nie jest ono jednolite.
Umowa o dzieło a umowa o roboty budowlane
W praktyce konieczne jest odróżnienie umowy o roboty budowlane od umowy o dzieło, bez względu na kwalifikację doktrynalna umowy o roboty budowlane. Zajmując się problemem odrębności i samoistności umowy o roboty budowlane należy usystematyzować kryteria jej odróżnienia. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyraźnie dostrzec można stanowisko, które dookreśla, iż w przypadku robót budowalnych chodzi o przedsięwzięcie o większych rozmiarach, a także zindywidualizowanych właściwościach, wymagając z reguły projektowania i zinstytucjonalizowanego nadzoru. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 27.11.2006 r., (sygn. II K 47/04, Legalis)[4]: „(…) ani kryterium większych rozmiarów, ani zindywidualizowanych właściwości nie zostały szczegółowo zdefiniowane (np. przez ustalenie jakiegoś progu przesądzającego o kwalifikacji danego dzieła jako posiadającego większe rozmiary), nie oznacza to jednak niemożliwości dokonania tego rodzaju oceny na podstawie doświadczenia życiowego i warunków ekonomicznych panujących na danym obszarze”. Analogicznie Sąd Najwyższy podkreśla, że umowa o roboty budowlane wyróżnia się tym, iż jej przedmiotem jest przedsięwzięcie o większych rozmiarach. W wyroku Sądu Najwyższego z 26.09.2012 r. (II CSK 84/12)[5] „Umowa o roboty budowlane dotyczy większych przedsięwzięć o zindywidualizowanych właściwościach fizycznych i użytkowych, którym co do zasady, towarzyszy projektowanie, przy czym dokumentację projektową powinien dostarczyć inwestor, chyba, że podjął się tego wykonawca i zinstytucjonalizowany nadzór”. Sąd Najwyższy stwierdził tak również w wyroku z 18.05.2007 r., (I CSK 51/07) teza 1[6]
Podobnie stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z 26.09.2012r., II CSK 84/12[7],
„Umowa o roboty budowlane dotyczy większych przedsięwzięć o zindywidualizowanych właściwościach fizycznych i użytkowych, którym co do zasady towarzyszy projektowanie, przy czym dokumentację projektową powinien dostarczyć inwestor, chyba że podjął się tego wykonawca i zinstytucjonalizowany nadzór. Umowa o roboty budowlane powinna być zawarta na piśmie”.
Kryterium podmiotowe
Przy kwalifikacji umowy o roboty budowlane nie ma znaczenia kryterium podmiotowe. Do dnia 01.10.1990 r. (tj. do dnia wejścia w życie ustawy z 28.07.1990 r. o zmianie ustawy – Kodeks Cywilny, Dz. U. Nr 55, poz. 321 ze zm.) umowy o roboty budowalne była umową zawieraną pomiędzy jednostkami gospodarki uspołecznionej. Aktualnie nie ma przeszkód, by stronami umowy były dowolne osoby fizyczne, osoby prawne, a także jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnym, którym ustawa przyznaje zdolność prawną (zob. art. 33¹ K.C.). Stronami przedmiotowej umowy mogą być także konsumencie (art. 22¹ K. C. za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarzą lub zawodową), lecz ze względu na specyfikę umowy występują oni jako inwestor[8]. W wyroku Sąd Apelacyjny w Warszawie z 16.01.2013 r. (I ACa 714/12) stwierdził, iż : „Kryterium odróżnienia umowy o roboty budowlane od umowy o dzieło nie jest oznaczenie stron (inwestor – wykonawca, czy wykonawca – podwykonawca), lecz rozmiar przedsięwzięcia, zastosowanie dokumentacji projektowej, przekazanie terenu budowy (lub jego wyodrębnionej części)”.
Przedmiot świadczenia
Rezultat, który powstał w wyniku wykonywania robót budowlanych jest przedmiotem świadczenia wykonawcy przy umowie o roboty budowlane. Natomiast kwalifikacja wielu pojęć oddana została poza prawo cywilne. W tym wypadku istotne znaczenie mają wymagania prawa budowalnego, przepisy te pełnią znamienną funkcję w dookreśleniu świadczenia niepieniężnego wykonawcy. Jako podstawę wykonywania prac budowlanych jest pozwolenie na budowę (albo co najmniej zgłoszenie stosownie do wymogów prawa budowlanego). Sąd Najwyższy w wyroku z 25.03.1998 r. II CKN 653/97[9] stwierdził, iż „zasadniczym kryterium rozróżnienia umowy o dzieło i umowy o roboty budowlane jest ocena realizowanego zamierzenia stosownie do wymogów prawa budowlanego”.
W tymże zakresie istotny jest pogląd wyrażony w uchwale Sądu Najwyższego z 11.01.2022 r. (III CZP 63/01)[10] : „ Po pierwsze, przedmiotem świadczenia niepieniężnego wykonawcy w ramach tej umowy może być nie każdy rezultat pracy, lecz tylko taki, który powstał w wyniku robót budowlanych. Tę cechę odróżniającą dostrzeżono również w orzecznictwie, uznając, że zasadniczym kryterium rozróżnienia umowy o dzieło i umowy o roboty budowlane jest ocena realizowanej inwestycji stosownie do wymagań ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz.U. Nr 89, poz. 414 ze zm.), co dobitnie uwypukla zwłaszcza brzmienie art. 17 (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 1998 r., II CKN 653/97). Przedmiot świadczenia niepieniężnego w umowie o roboty budowlane jest zarazem przedsięwzięciem o większych rozmiarach, zindywidualizowanych właściwościach, zarówno fizycznych, jak i użytkowych, któremu z reguły towarzyszy wymóg projektowania i zinstytucjonalizowany nadzór”.
Autorzy : Grzegorz Majewski, Paweł Majewski
Pomoc prawna – Kancelaria Prawna Prawnicy Bracia
Kancelaria Prawna Prawnicy Bracia, Adwokat, Prawnik, Radca Prawny zajmuje się zagadnieniami/sprawami dotyczącymi prawa budowlanego. Jeśli mają Państwo jakiekolwiek wątpliwości dotyczące roszczeń wynikających z umowy o roboty budowlane to pomożemy.
Pomożemy przy konstrukcji umowy o roboty budowlane.
Zapraszamy do naszych oddziałów !
Udzielimy pomocy prawnej w oddziałach Kancelarii Prawnej Prawnicy Bracia tj. w Olkuszu, Miechowie, Dąbrowie Górniczej. Klienci z okolicznych miejscowości również mogą skorzystać z usług prawnych naszej kancelarii lub umówić się na konsultacje online.
Kancelaria Prawna Dąbrowa Górnicza
Zapraszamy klientów z Dąbrowy Górniczej do kontaktów z adwokatem w miejscowości Dąbrowa Górnicza.
Prowadzimy sprawy dotyczące sporów budowlanych, w szczególności roszczeń inwestora czy wykonawcy.
Przeprowadzimy kompleksową analizę w zakresie roszczeń wykonawcy w kontekście umowy o dzieło, a dotyczącej robót budowlanych.
Ważna kwestią (zob. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie V Wydział Cywilny z dnia 24 kwietnia 2019 r., sygn. akt V ACa 416/18) jest to, że dla prawidłowego zakwalifikowania umowy, do której stosuje się odpowiednio przepisy o umowie o roboty budowlane nie ma zasadniczego znaczenia wielkość objętego nią przedsięwzięcia, lecz odpowiedź na pytanie czy dotyczyło ono remontu, przebudowy, rozbudowy lub nadbudowy obiektu budowlanego w rozumieniu art. 658 k.c. Sąd stwierdził, że umowa o wykonywanie robót wykończeniowych (prac adaptacyjnych), które polegają na oddziaływaniu na istniejący już wcześniej budynek (obiekt budowlany) lub dużą część takiego budynku (cały lokal mieszkalny, większe pomieszczenia użytkowe, przemysłowe, handlowe), może być kwalifikowana jako umowa, do której stosuje się odpowiednio przepisy regulujące umowę o roboty budowlane (art. 658 k.c. w zw. z art. 647 k.c.), a nie jako umowa o dzieło. Rozstrzygające znaczenie ma zakres zleconych prac, gdyż zamówienia na drobne prace remontowe (np. położenie posadzki, malowanie, montaż wyposażenia łazienki) powinny być ujmowane jako umowa o dzieło, natomiast zamówienia na przeprowadzenie dużego remontu, któremu towarzyszą zmiany projektowe, wykonawstwo instalacji czy zmiana konstrukcji obiektu powinny być ujmowane jako umowy o prace remontowe do których stosuje się przepisy o umowie o roboty budowlane. Dla zakwalifikowania danej umowy nie ma znaczenia nadany jej tytuł, jednak – zgodnie z art. 6 kc – strona twierdząca że dana umowa jest umową o roboty budowlane czy umową o prace remontowe w rozumieniu art. 658 kc, powinna wykazać, że umowa zawiera cechy pozwalające na takie jej zakwalifikowanie, a w razie niewykazania powyższego – prawidłowe jest uznanie, że strony łączyła umowa o dzieło (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2002 roku w sprawie III CKN 997/00).
Prawo budowlane Dąbrowa Górnicza
Zapraszamy klientów z Dąbrowy Górniczej do konsultacji prawnych z zakresu prawa budowlanego.
[1] J. Strzępka, E.A. Zielińska, Umowa o roboty budowlane w systematyce Kodeksu cywilnego – de lege lata i de lege ferenda, cz. I, MoP 2007, nr 10, s. 535
[2] zob. K. Zagrobelny,(w:) E. Gniewek, K. Machnikowski (red.),Kodeks cywilny 2013, s. 1278
[3] zob. A. Brzozowski (w:) K. Pietrzykowski (red.), Kodeks cywilny, t. II, 2015, kom. do art. 647, nb 6
[4] https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20062201613/T/D20061613TK.pdf
[5] http://www.sn.pl/sites/orzecznictwo/Orzeczenia2/II%20CSK%2084-12-1.pdf
[6] http://www.sn.pl/sites/orzecznictwo/Orzeczenia2/I%20CSK%2051-07-1.pdf
[7] http://www.sn.pl/sites/orzecznictwo/Orzeczenia2/II%20CSK%2084-12-1.pdf
[8] J. Bieluk, K. Zadykowicz – Sokół, Umowa o roboty budowalne w Kodeksie cywilnym i Prawie zamówień publicznych, Komentarz praktyczny z orzecznictwem, Warszawa 2018, s. 15
[9] http://www.sn.pl/sites/orzecznictwo/Orzeczenia2/II%20CKN%20653-97.pdf
[10] http://www.sn.pl/sites/orzecznictwo/orzeczenia1/iii%20czp%2063-01.pdf