Ograniczenie wysokości odszkodowania

Kancelaria Prawnicza - Olkusz, Dąbrowa Górnicza, Miechów.

W niniejszym wpisie przegląd orzecznictwa dotyczący artykułu 119 K.P.

Brzmi o następująco :

Art.  119.  [Ograniczenie wysokości odszkodowania]

Odszkodowanie ustala się w wysokości wyrządzonej szkody, jednak nie może ono przewyższać kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia przysługującego pracownikowi w dniu wyrządzenia szkody.

Orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 1975 r., I PR 203/74.

Sąd Najwyższy wyraził pogląd, iż pracownik, który wyrządził szkodę w mieniu powierzonym nie wskutek niewyliczenia się z tego mienia, ale w inny nieumyślny sposób (np. dopuszczenie do obniżenia wartości rzeczy lub ich zniszczenia) jest zobowiązany uiścić odszkodowanie według zasad określonych w rozdziale I działu V kodeksu pracy tj. według zasad odpowiedzialności ogólnej pracowników przy ograniczeniu wysokości odszkodowania do 3-miesięcznego wynagrodzenia.

Uwaga: Teza częściowo utraciła aktualność.

OSNPG 1975/5/28, Dz.U.2014.1502: art. 119; art. 119 § 1

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 września 1997 r., I PKN 261/97.

1. Obowiązkiem przechowawcy jest zachowanie oddanej mu rzeczy w stanie nie pogorszonym lub zapłata odszkodowania oddającemu rzecz na przechowanie, jeżeli w czasie przechowania rzecz uległa uszkodzeniu. Przechowawca odpowiada wobec oddającego rzecz na przechowanie niezależnie od tego czy oddający jest właścicielem rzeczy.

2. Roszczenie regresowe pracodawcy w stosunku do pracownika, który przy wykonywaniu obowiązków pracowniczych wyrządził szkodę osobie trzeciej, powstaje z chwilą zaspokojenia przez pracodawcę roszczeń osoby trzeciej. Termin przedawnienia roszczenia regresowego pracodawcy liczy się od chwili naprawienia szkody, a nie od chwili jej wyrządzenia przez pracownika.

OSNP 1998/18/535, Dz.U.2014.1502: art. 119; art. 291

Dz.U.2014.121: art. 441; art. 442(1) § 1; art. 835

W przedmiotowej sprawie nigdy nie było okolicznością sporną to, że samochód marki SAAB-900 nie był własnością strony powodowej i tę okoliczność ustalił zarówno Sąd Wojewódzki, jak i Sąd Rejonowy. Strona powodowa posiadała wymieniony samochód jako jego przechowawca na podstawie porozumienia z dnia 7 grudnia 1991 r. zawartego między Zarządem Miejskim w Z.G. a Kierownikiem Urzędu Rejonowego w Z.G., dotyczącego wykonywania czynności wynikających z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 czerwca 1966 r. w sprawie rzeczy znalezionych (Dz. U. Nr 22, poz. 141 ze zm.), a także protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia 21 grudnia 1992 r.

Prawa i obowiązki stron wynikające z umowy przechowania.

Prawa i obowiązki stron wynikające z umowy przechowania określają przepisy art. 835-845 KC. Przewidują one, że głównym obowiązkiem przechowawcy jest czuwanie nad powierzoną mu rzeczą (art. 837), a po zakończeniu przechowania – zwrócenie jej składającemu lub osobie przez niego wskazanej w stanie nie pogorszonym (art. 839 i art. 844). Przepisy dotyczące przechowania nie upoważniają przy tym do wniosku, że warunkiem odpowiedzialności przechowawcy za rzecz oddaną mu na przechowanie jest to, by składający był jej właścicielem. Obowiązek przechowawcy zachowania rzeczy w stanie nie pogorszonym i jej ochrony przed utratą lub uszkodzeniem wynika bowiem wprost z umowy przechowania (art. 837-838), a nie z tytułu, jaki ma składający do rzeczy. Oznacza to, że strona powodowa w chwili rozwiązania umowy przechowania miała obowiązek zwrócić ją składającemu w stanie nie pogorszonym lub też zapłacić odszkodowanie, jeżeli w czasie przechowania rzecz uległa uszkodzeniu. Trzeba jednocześnie dodać, że zwrot rzeczy nie musi nastąpić wyłącznie do rąk osoby składającej. Może bowiem nastąpić także do rąk osoby trzeciej, jeżeli składający wskazał tę osobę jako uprawnioną do żądania zwrotu rzeczy oddanej przez niego na przechowanie (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 1948 r., C I 684/46, PN 1948, Nr 708, s. 160 i Kodeks Cywilny, Komentarz, praca zbiorowa pod redakcją prof. dr Z. Resicha, tom II, s. 1676). Tak więc w rozpoznawanej sprawie zwrot samochodu mógł nastąpić jego znalazcom, którzy zgodnie z art. 187 zdanie 2 KC stali się jego właścicielami. Ponadto ich wskazał jako uprawnionych Urząd Rejonowy w Z.G., który oddał stronie powodowej samochód na przechowanie. W związku z tym, również tym osobom strona powodowa wypłaciła odszkodowanie za zwrot samochodu w pogorszonym stanie technicznym, będącym następstwem wypadku drogowego spowodowanego przez pozwanego.

W świetle przytoczonych uwag i rozważań uzasadniony jest zatem wniosek, że stronę powodową, jako przechowawcę, obciążał obowiązek wyrównania szkody powstałej w czasie, gdy samochód był powierzony jej pieczy. Wbrew poglądowi pozwanego okoliczność, że nie była ona właścicielem samochodu, nie ma wpływu na odpowiedzialność pozwanego na podstawie art. 120 § 2 KP.

Zastrzeżenie w art. 120 § 2 KP, iż wobec zakładu pracy „pracownik ponosi odpowiedzialność przewidzianą w przepisach rozdziału I, Działu piątego Kodeksu pracy.

Zastrzeżenie w art. 120 § 2 KP, iż wobec zakładu pracy „pracownik ponosi odpowiedzialność przewidzianą w przepisach niniejszego rozdziału”, tj. rozdziału I, Działu piątego Kodeksu pracy, normującego odpowiedzialność pracownika za szkodę wyrządzoną zakładowi pracy, oznacza, że zakładowi pracy przysługuje roszczenie regresowe wobec pracownika, który wyrządził szkodę wówczas, gdy istnieją podstawy do odpowiedzialności tego pracownika względem zakładu pracy, a ponadto w granicach określonych tymi przepisami. W tej kwestii nie wzbudza zastrzeżeń pogląd Sądu Wojewódzkiego, że z art. 114 i art. 119 KP wynika odpowiedzialność pozwanego i jej granice. W konsekwencji więc Sąd ten prawidłowo uznał, że pozwany ze swej winy (nieumyślnej) wyrządził szkodę, gdyż nienależycie wykonywał obowiązki pracownicze w dniu 6 lutego 1994 r. podczas podróży służbowej i zasądził od niego odszkodowanie ograniczone do wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia za pracę.

Odpowiedzialność regresowa wobec zakładu pracy.

Przyjęcie przez Sąd Wojewódzki odpowiedzialności regresowej pozwanego wobec zakładu pracy ma również wpływ na rozstrzygnięcie kwestii przedawnienia roszczenia zakładu pracy. Nie ulega wątpliwości, że o powstaniu roszczenia regresowego nie decyduje chwila wyrządzenia szkody przez sprawcę, lecz chwila jej naprawienia przez dłużnika. Również roszczenie regresowe w stosunku do pracownika, przewidziane w art. 120 § 2 KP, powstaje dopiero z chwilą zaspokojenia przez zakład pracy roszczeń osoby poszkodowanej (trzeciej). Nie można zatem w takiej sytuacji liczyć terminu przedawnienia określonego w art. 291 § 2 KP od dnia, w którym zakład pracy powziął wiadomość o wyrządzeniu przez pracownika szkody, gdyż dopiero naprawienie szkody stwarza roszczenie zwrotne do sprawcy. Powyższy wniosek wypływa nie tylko z analizy art. 120 § 2 KP, podkreślającego, że naprawienie szkody przez pracodawcę jest warunkiem odpowiedzialności regresowej pracownika, lecz także z art. 441 § 3 KC, określającego istotę roszczenia regresowego. Wskazany przepis stanowi, że ten, kto naprawił szkodę, za którą jest odpowiedzialny mimo braku winy, ma zwrotne roszczenie do sprawcy, jeżeli szkoda powstała z winy sprawcy (por. także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lipca 1968 r., I CR 265/68, OSNCP 1969 z. 7-8 poz. 138). Podsumowując tę część rozważań należy więc stwierdzić, że Sąd Wojewódzki słusznie przyjął, że roszczenie strony powodowej wobec pozwanego nie uległo przedawnieniu. Termin przedawnienia (wynoszący 1 rok) przewidziany w art. 291 § 2 KP należy bowiem liczyć od daty naprawienia szkody. Skoro zaś z ustaleń Sądu Wojewódzkiego wynika, że zapłata odszkodowania znalazcom (właścicielom) nastąpiła dnia 8 grudnia 1995 r., natomiast pozew został wniesiony dnia 30 października 1996 r., to roszczenie strony powodowej nie uległo przedawnieniu.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 1978 r., IV PRN 14/77.

1. Ograniczona odpowiedzialność materialna pracownika, przewidziana w art. 119 § 1 k.p. dotyczy sytuacji, gdy szkoda została wyrządzona w sposób nieumyślny w trakcie czynności podejmowanych przez pracownika w interesie zakładu pracy, jak również podczas czynności mających wprawdzie na celu interes pracownika, ale pozostających – w ramach form organizacyjnych zakładu pracy – w bezpośrednim związku ze świadczeniem pracy (np. wyrządzenie szkody zakładowi pracy w czasie podejmowania wynagrodzenia za pracę, udania się do łaźni zorganizowanej przez zakład pracy itp.).

2. Nieumyślne wyrządzenie przez pracownika szkody zakładowi pracy w warunkach nieodpowiadających kryterium z art. 119 § 1 k.p. ma charakter prawny pracowniczej odpowiedzialności materialnej. W takiej sytuacji ustalenie wysokości należnego od pracownika odszkodowania następuje zgodnie z art. 300 k.p., przy odpowiednim zastosowaniu przepisów prawa cywilnego.

LEX nr 13495, OSP 1979/2/21, Dz.U.2014.1502: art. 119

 1. Sam fakt nieposiadania odpowiedniego prawa jazdy nie może być w świetle art. 122 k.p. traktowany jako jednoznaczny z umyślnym wyrządzeniem szkody.

 2. Jeżeli mistrz, dbając o interesy zakładu pracy i dążąc do uniknięcia przestojów w produkcji, wykonuje czynności wykraczające poza zakres normalnych jego obowiązków i podczas tych czynności wyrządza zakładowi szkodę, to odpowiada on za szkodę w granicach przewidzianych w art. 119 § 1 k.p.

 3. Naruszenie przez pracownika zasad dyscypliny pracy pozostaje zawsze w sprzeczności z należycie pojętym interesem zakładu pracy.

PiZS 1980/2/73, Dz.U.2014.1502: art. 100; art. 119; art. 122

glosa: Bieniek G. Glosa do wyroku SN z dnia 16 stycznia 1978 r., IV PRN 14/77.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I. W związku z podniesionym przed Sądem Najwyższym przez pełnomocnika strony powodowej zarzutem, że pozwani – z uwagi na brak posiadania odpowiednich uprawnień do prowadzenia pojazdów mechanicznych – wyrządzili szkodę w sposób umyślny (dolus eventualis) i że w związku z tym ich odpowiedzialność materialna powinna kształtować się w granicach przewidzianych w art. 122 k.p. należy zwrócić uwagę, że zagadnieniem postaci winy w razie nieposiadania przez pracownika prowadzącego pojazd mechaniczny odpowiedniego prawa jazdy zajmował się Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów z dnia 16 października 1976 r., sygn. akt III CZP 38/76 (OSNCP z 1977 r., poz. 19). W uchwale tej Sąd Najwyższy podkreślił, że sam fakt nieposiadania odpowiedniego prawa jazdy nie może być w świetle art. 122 k.p. traktowany jako jednoznaczny z umyślnym wyrządzeniem szkody.

Wobec tego zarzuty pełnomocnika powodowej Fabryki, sugerujące przypisanie pozwanym umyślne wyrządzenie szkody w rozumieniu art. 122 k.p. nie mogły odnieść zamierzonego skutku.

II. W art. 119 § 1 k.p. kodeks pracy normuje ograniczoną odpowiedzialność pracownika w razie wyrządzenia szkody zakładowi pracy w sposób nieumyślny. Dosłowne brzmienie art. 119 § 1 k.p. nie zawiera bliższego sprecyzowania kryteriów przesądzających o odpowiedzialności pracownika według zasad określonych w art. 119 § 1 k.p. Dlatego też koniecznym staje się sięgnięcie do wykładni celowościowej tego przepisu.

Ustawodawca, odstępując w art. 119 § 1 k.p. od pełnej odpowiedzialności odszkodowawczej, zakładał, że między szkodą wyrządzoną przez pracownika, a powierzonymi czynnościami zachodzi związek przyczynowy.

W świetle tej wykładni należy przyjąć, że ustawodawca, odstępując w art. 119 § 1 k.p. od pełnej odpowiedzialności odszkodowawczej, zakładał, że między szkodą wyrządzoną przez pracownika, a powierzonymi czynnościami zachodzi związek przyczynowy.

Cechą charakterystyczną tego związku jest działanie pracownika w interesie zakładu pracy. Takie działanie ma miejsce przede wszystkim w czasie realizacji zadania wskazanego pracownikowi przez przełożonego, jak również wówczas, gdy pracownik nie realizuje wprawdzie zadań powierzonych mu przez przełożonego, ale działa z własnej inicjatywy w interesie i dla dobra zakładu pracy. Wykładnia celowości na art. 119 § 1 k.p. przemawia zatem za stosowaniem ograniczonej odpowie działalności pracownika przede wszystkim w sytuacjach których szkoda została wyrządzona w trakcie wykonywania przez niego czynności w interesie zakładu pracy.

Takie stanowisko znajduje pośrednie potwierdzenie w zestawieniu art. 119 § 1 k.p. z art. 122 k.p. W sytuacjach bowiem, w których dochodzi do wyrządzenia szkody przy realizacji celów oczywiście sprzecznych z interesami zakładu pracy (art. 122 k.p.) ustawodawca zakłada pełną materialną odpowiedzialność pracownika. Tym samym brzmienie art. 122 k.p. przemawia pośrednio za przyjęciem ograniczonej odpowiedzialności pracownika z art. 119 § 1 k.p., wówczas gdy szkoda wyrządzona nieumyślnie nastąpiła w trakcie realizowania przez pracownika czynności w interesie zakładu pracy.

Socjalistyczny proces pracy charakteryzuje się jednak tym, że niektóre czynności podejmowane przez pracownika w jego interesie pozostają w nierozerwalnym związku z czynnościami idealizowanymi w interesie zakładu pracy. Przykładowo pracownik udający się po odbiór wynagrodzenia za pracę, korzystający z posiłków regeneracyjnych wprowadzanych przez zakład pracy itp., podejmuje te czynności we własnym interesie, ale – w ramach form organizacyjnych stosowanych w zakładzie prący – wspomniane czynności są „odpowiednikiem” świadczenia pracy, czyli działania podejmowanego przez pracownika w interesie zakładu pracy. O ile więc podczas takich czynności pracownik wyrządzi szkodę zakładowi pracy w sposób nieumyślny, to z wyżej przytoczonych względów jego odpowiedzialność materialna za szkodę wyrządzoną zakładowi pracy powinna też kształtować się w granicach przewidzianych w art. 119 § 1 k.p.

W związku z tym należy stwierdzić, że ograniczona odpowiedzialność materialna pracownika, przewidziana w art. 119 § 1 k.p. dotyczy sytuacji, gdy szkoda została wyrządzona w sposób nieumyślny w trakcie czynności podejmowanych przez pracownika w interesie zakładu pracy, jak również podczas czynności mających wprawdzie na celu interes pracownika, ale pozostających – w ramach form organizacyjnych zakładu pracy – w bezpośrednim związku ze świadczeniem pracy np. wyrządzenie szkody zakładowi pracy w czasie podejmowania wynagrodzenia za pracę, udawania się do łaźni zorganizowanej przez zakład pracy itp.

Ograniczona odpowiedzialność materialna z art. 119 § 1 k.p. nie może mieć miejsca.

Natomiast ograniczona odpowiedzialność materialna z art. 119 § 1 k.p. nie może mieć miejsca zwłaszcza w tych wypadkach, w których pracownik naruszając dyscyplinę pracy przedsiębierze w czasie przeznaczonym dla świadczenia pracy czynności mające na celu wyłącznie jego własny interes i w tym czasie wyrządza zakładowi pracy szkodę w sposób nieumyślny.

Ze stanowiska reprezentowanego w rewizji nadzwyczajnej można wnioskować, że jeśli szkoda została wyrządzona nie przy wykonywaniu obowiązków pracowniczych związanych z zajmowaniem stanowiskiem, to odpowiedzialność materialna pracownika ma charakter odpowiedzialności cywilnej, a nie pracowniczej.

Zobowiązanie pracownika do troski o mienie zatrudniającego go zakładu pracy w każdej sytuacji.

Ze stanowiskiem tym trudno się zgodzić, ponieważ zakres obowiązków pracowniczych (art. 114 k.p.) należy oceniać w aspekcie art. 100 k.p. W szczególności zgodnie z § 2 pkt 5 cytowanej dyspozycji pracownik obowiązany jest m.in. dbać o dobro zakładu pracy. Ta powinność zobowiązuje pracownika do troski o mienie zatrudniającego go zakładu pracy w każdej sytuacji, tj. zarówno podczas świadczenia pracy, jak również po jego zakończeniu, a nadto podczas wykonywaniu przez pracownika wszelkich innych czynności, niepozostających nawet w żadnym związku funkcjonalnym ze świadczeniem pracy. Dlatego też pogląd ograniczający zakres instytucji materialnej odpowiedzialności pracownika tylko do szkód przez niego wyrządzonych przy wykonywaniu mu obowiązków związanych z zajmowanym stanowiskiem jest nieprzekonywujący, a nadto nie uwzględnia zakresu obowiązków pracowniczych, zawartego w art. 100 k.p., co nie może być obojętne przy wykładni art. 114 k.p. W świetle więc art. 114 k.p. każda szkoda wyrządzona przez pracownika w sposób nieumyślny, bez względu na czas i związek funkcjonalny ze świadczeniem pracy, jest objęta zakresem instytucji pracowniczej odpowiedzialności materialnej. O ile zakres tej odpowiedzialności – wobec braku spełnienia warunków z art. 119 § 1 k.p. – nie może być ograniczony do wysokości 3 miesięcznego wynagrodzenia za pracę, to – z uwagi na nieunormowanie tego zagadnienia przez kodeks pracy – ustalenie wysokości należnego od pracownika odszkodowania nastąpi zgodnie z art. 300 k.p. przy odpowiednim zastosowaniu przepisów prawa cywilnego. Posiłkowe zastosowanie tych przepisów pozostaje jednak bez wpływu na ocenę charakteru prawnego i odpowiedzialności pracownika, która nadal ma charakter odpowiedzialności pracowniczej, a nie odpowiedzialności cywilnej.

Adwokat, Prawnik – Pomoc Prawna

Kancelaria Prawna Prawnicy Bracia, Adwokat, Radca Prawny, prawnik prowadzi sprawy  z zakresu prawa pracy

W kwestiach związanych z prawem cywilnym, z prawem administracyjnym, prawem pracy, prawem rodzinnym i opiekuńczym.  Kancelaria Prawna Prawnicy Bracia zaprasza do Oddziałów w Miechowie, Dąbrowie Górniczej, w Olkuszu, Sosnowcu.

Kancelaria Prawna Sosnowiec

Kancelaria Prawna Prawnicy Bracia Adwokat Sosnowiec Pogoń, Radca Prawny Sosnowiec, Prawnik Sosnowiec prowadzi sprawy karne, sprawy o wykroczenia. Oferujemy pomoc prawną z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego. Kancelaria Prawna Prawnicy Bracia Adwokat Sosnowiec, Radca Prawny Sosnowiec, Prawnik Sosnowiec Pogoń prowadzi sprawy o alimenty, o podział majątku wspólnego, o rozwód.

Kancelaria Prawna Dąbrowa Górnicza

Kancelaria Prawna Prawnicy Bracia Adwokat Dąbrowa Górnicza, Radca Prawny Dąbrowa Górnicza, Prawnik Dąbrowa Górnicza prowadzi sprawy karne, sprawy o wykroczenia. Oferujemy pomoc prawną z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego. Kancelaria Prawna Prawnicy Bracia Adwokat Dąbrowa Górnicza, Radca Prawny Dąbrowa Górnicza, Prawnik Dąbrowa Górnicza prowadzi sprawy o podział majątku wspólnego, o rozwód. Zajmujemy się sprawami dotyczącymi prawa medycznego